حسن بن محمد بن حسن اشعرى قمى ( مترجم : تاج الدين حسن بن بهاء الدين قمي )
231
تاريخ قم ( طبع مرعشى ) ( فارسى )
و جوئى كه آن را ماذق ميكويند از رودخانه ، [ كه معروف است به وفريان بذان روانه كرد . و كويند كه : آن مواضع كه بذان كوشك أسفل كه « 1 » ] بنا نهادهاند از آبه ، و مسكن خواصّ لشكر ، و جآى بازبستن اسبان بوده است ، كه معدّ « 2 » و ساخته كردانيده بودند ، و آماده كرده از برآى دشمن ، جون خروج كند بر ايشان ، و قهر كند ايشانرا ، يا بشب ناكاه بر ايشان شبيخون كند . و برقى در كتاب بنيان آورده است ، كه : ميكويند فرعون از آبه بوده است ، و هر كس از اهل آبه كه تو او را بينى ، سرخروى و أزرق « 3 » چشم ، بذان كه او از نسل فرعون است ! و همچنين برقى كويد ، كه : سراى فضلويهء متطّبب « 4 » در آن ، از سرآى فرعون بوده است ، و سراى و مسكن فرعون از دروازهء وزوا بوده ، تا دروازهء بنان بن موسى . قردين : راوى كويد كه : ملك كيخسره جون بكوه اندس و ماهين « 5 » رسيد ، ديهء قردين بنا نهاد ، و او را قردين از براى آن نام نهادند ، كه ملك كيخسره عمله و بنّاآن خود را روزى
--> ( 1 ) . افزوده از نسخة ( 2 ) و ( 3 ) . ( 2 ) . آمادهشده . ( 3 ) . ازرق : آبى . ( 4 ) . متطبب : طبابتكننده . ( 5 ) . بخش كوهستانى همدان به نام ماهين ( يا جبال ) مىباشد ، يعقوبى در تاريخ يعقوبى ميزان خراج « ماهين » و همدان را در زمان معاويه حدود چهل ميليون درهم آورده است ( همداننامه : 90 ) ، در تاريخ قم نيز يك بار ( در فصل ششم از باب اول ) از كشتن اردشير ، ملك ماهين پس از كشتن ملك همدان ، و بار ديگر ( در فصل متعلق به آمدن عرب به قم ) از فرار اشعريان از كوفه و نزول آنان به ماهين سخن گفته است .